Qan azlığı (anemiya) – səbəbləri, əlamətləri və təbii müalicə üsulları

Qan azlığı (anemiya) orqanizmdə qırmızı qan hüceyrələrinin və ya hemoglobinin azalması ilə ortaya çıxan, həm fiziki, həm də zehni fəaliyyətə ciddi təsir edən yayğın bir sağlamlıq problemidir. Bu vəziyyət adətən xroniki yorğunluq, halsızlıq, başgicəllənmə, diqqət zəifliyi və nəfəs darlığı kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri dəmir çatışmazlığı olsa da, B12 vitamini və fol turşusunun əskikliyi, hormonal dəyişikliklər və həzm sistemi problemləri də anemiyaya yol aça bilər. Müalicənin ən vacib hissəsi problemin əsas səbəbini tapmaq və həm tibbi, həm də təbii üsulları düzgün şəkildə tətbiq etməkdir.

Qan azlığı nədir?

Anemiya qanda oksigen daşıyan hemoglobinin azalması nəticəsində yaranır. Hemoglobin səviyyəsi aşağı düşdükdə toxumalar kifayət qədər oksigen ala bilmir və nəticədə insan özünü davamlı yorğun, zəif və enerjisiz hiss edir. Bu proses tənəffüs və ürək-damar sisteminə əlavə yük yarada bilər, çünki orqanizm oksigen çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün daha sürətli işləməyə çalışır.

Anemiyanın ən çox rast gəlinən səbəbləri

Qan azlığının kökündə müxtəlif səbəblər dayanır və onların düzgün müəyyən edilməsi müalicənin effektivliyini müəyyən edir. Dəmir çatışmazlığı xüsusilə qadınlarda ən geniş yayılmış səbəbdir, çünki menstrual dövr zamanı itirilən qan bədəndəki dəmir ehtiyatlarını azaldır. Həzm sistemindəki problemlər — məsələn, mədəaltı vəzin zəif fəaliyyəti, qida mənimsəmə pozğunluğu və qastrit — dəmirin və B12 vitamininin sorulmasını əngəlləyərək anemiyaya gətirib çıxara bilər. Bitki əsaslı qidalanan insanlarda və yaşlılarda B12 çatışmazlığı daha çox müşahidə edilir, çünki bu vitamin əsasən heyvani məhsullarda olur. Hamiləlik dövründə qan həcminin artması nəticəsində də demirə olan ehtiyac yüksəlir və əgər qida balansı zəifdirsə, anemiya riski daha da artır. Eyni zamanda, xroniki xəstəliklər — xüsusilə böyrək xəstəlikləri və iltihabi proseslər — orqanizmin qırmızı qan hüceyrələri istehsal etməsinə mane ola bilər.

Qan azlığının əlamətləri və gündəlik həyata təsiri

Anemiyanın simptomları bəzən yavaş-yavaş inkişaf etdiyi üçün insanlar onları adi yorğunluqla səhv sala bilər. Ən tipik əlamətlər arasında halsızlıq, gün ərzində enerji azlığı, iştahsızlıq, təngnəfəslik, tez-tez başgicəllənmə və diqqət dağınıqlığı yer alır. Bəzi insanlarda soyuğa qarşı həssaslıq artır, əl-ayaqlar davamlı üşüyür və dərinin rəngi solğun görünür. Saç tökülməsi, dırnaq qırılması və ürək döyüntülərinin sürətlənməsi də anemiyanın xəbərçisi ola bilər. Xüsusilə dəmir çatışmazlığı olan insanlarda stressə dözümlülük azalır, bədən özünü tarazlamaqda çətinlik çəkdiyi üçün əsəbilik, gərginlik və yuxululuq hissi yarana bilər. Bu vəziyyət uzun müddət davam etdikdə həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir və məhsuldarlığı azaldır.

Dəmir, B12 və fol turşusu çatışmazlığı: fərqləri və risk faktorları

Dəmir çatışmazlığı anemiyasının əsas səbəbi hemoglobinin sintezi üçün kifayət qədər dəmir olmamasıdır. Bu çatışmazlıq adətən qidalanma, intensiv menstruasiya və ya həzm sistemində gizli qanaxmalarla bağlı olur. B12 vitamini çatışmazlığı isə sinir sistemi fəaliyyətinə də təsir göstərdiyi üçün daha spesifik simptomlar yaradır — məsələn, əl və ayaqlarda uyuşma, yaddaş zəifləməsi və balans pozğunluqları. Fol turşusu əskikliyi xüsusilə hamilə qadınlarda təhlükəlidir, çünki dölün sinir borusu inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Bu üç qida maddəsi bir-biriylə əlaqəli olduğundan balanssız qidalanma nəticəsində bəzən onların hamısı eyni anda aşağı düşə bilər. Ona görə də anemiyadan şübhələnildikdə sadəcə ümumi analiz yox, serum ferritin, B12 və fol turşusu səviyyələrinin də yoxlanması vacibdir.

Qan azlığının təbii müalicə üsulları

Anemiyanın təbii müalicəsi adətən qidalanmanın düzəldilməsi, qida əlavələrinin doğru istifadəsi və həyat tərzi dəyişikliklərindən ibarətdir. Dəmir çatışmazlığı olan insanlar qırmızı ət, qaraciyər, yumurta sarısı, ispanaq, brokoli və digər yaşıl yarpaqlı tərəvəzləri daha çox istehlak etməlidirlər. Bitki mənşəli dəmirin sorulması heyvani məhsullara nisbətən daha zəif olduğu üçün bu qidaları C vitamini ilə birlikdə yemək sorulmanı artırır. B12 vitamini çatışmazlığı yaşayan şəxslərdə isə heyvani qidaların artırılması və ya həkim tərəfindən əlavə təyin edilməsi lazımdır. Fol turşusu üçün isə paxlalılar, avokado, göyərtilər və tam taxıllar ideal mənbədir. Gündəlik stress səviyyəsinin azaldılması və adekvat yuxu da orqanizmin bərpası üçün mühüm rol oynayır. Hormonal balanssızlıq və həzm sistemi problemləri varsa, onların müalicəsi anemiyanın uzunmüddətli qayıtmasının qarşısını alır.

Qan azlığı vaxtında aşkarlandıqda müalicəsi mümkün olan, lakin laqeyd yanaşıldıqda ciddi fəsadlar yarada bilən bir vəziyyətdir. Dəmir, B12 və fol turşusunun səviyyəsinə diqqət yetirmək, sağlam qidalanmaq, stressi azaltmaq və mütəmadi tibbi müayinələrdən keçmək anemiyanın qarşısını almaqda böyük rol oynayır. Əgər simptomlar uzun müddətdir davam edirsə, həkimlə məsləhətləşmək və dəqiq diaqnoz almaq vacibdir.