Astma və allergiyanın əlaqəsi: düzgün diaqnoz və müalicə

Astma və allergiya tənəffüs sistemi xəstəlikləri arasında ən çox rast gəlinən problemlərdən biridir. Hər iki vəziyyət immun sisteminin həddindən artıq reaksiyası ilə əlaqəlidir, lakin simptomlar, tetikleyicilər və müalicə yolları fərqlidir. Astmalı xəstələrdə allergik reaksiyalar bronxial yollarda iltihab yaradır və simptomları ağırlaşdıra bilər. Bu məqalədə astma və allergiyanın fərqlərini, əlaqələrini və müalicə yollarını ətraflı öyrənəcəksiniz.

Astma və allergiya nədir? Oxşarlıqlar və əsas fərqlər

Astma, bronxial yolların xroniki iltihabı ilə xarakterizə olunan tənəffüs xəstəliyidir. Bu xəstəlik zamanı bronxial yollar daralır, selik ifrazı artır və nəticədə nəfəs darlığı, öskürək və xırıltılı nəfəsalma baş verir. Allergiya isə immun sisteminin normalda zərərsiz olan maddələrə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsidir.

Astma və allergiya arasında oxşarlıqlar var: hər ikisi immun sisteminin hiperreaktivliyinə bağlıdır və bəzən eyni şəxsdə eyni anda rast gəlinir. Lakin fərqlər də vardır. Astma daha çox tənəffüs yollarını təsir edərkən, allergiya həm də dəri, göz və burun simptomları ilə müşahidə olunur:

• Astma xronik tənəffüs xəstəliyidir
• Allergiya immun sisteminin həddindən artıq reaksiyasıdır
• Allergik reaksiyalar astma tutmalarını tetikleyə bilər

Allergiyanın astmaya təsiri:

Allergik reaksiyalar bronxial yolların iltihablanmasına səbəb olaraq astma simptomlarını artırır. Həkimlərin izahına görə, polen mövsümündə və ya ev tozu allergiyası olan xəstələrdə astma daha tez-tez və şiddətli şəkildə ortaya çıxır.

Allergiyanın astmanı ağırlaşdırmasının səbəbi immun sisteminin mediatorlarının (məsələn, histaminin) bronxial yolları daraltmasıdır. Nəticədə hava axını məhdudlaşır, öskürək və xırıltılı nəfəsalma meydana gəlir. Allergik astma ilə yaşayan xəstələrdə simptomlar adətən gecələr və səhər saatlarında daha güclü olur.

• Histamin və mediatorlar bronxial yolları daraldır
• Hava axını məhdudlaşır, öskürək və xırıltı artır
• Uşaqlarda gecə öskürəyi və yuxu pozğunluğu müşahidə olunur

Allergik astmanın ən çox rast gəlinən əlamətləri: Daralma, öskürək, xırıltı

Allergik astma simptomları fərqli şəraitdə dəyişir, lakin ən çox rast gəlinən əlamətlər: nəfəs darlığı, öskürək və xırıltılı nəfəsalma. Bu simptomlar fiziki fəaliyyət, gecə saatları və allergenlərin artması ilə şiddətlənir. Uşaqlarda isə simptomlar daha çox öskürək, tez-tez xəstələnmə və yuxu pozğunluğu şəklində görünə bilər.

• Nəfəs darlığı və xırıltılı nəfəsalma
• Quru və davamlı öskürək
• Sinədə sıxlıq hissi
• Uşaqlarda tez-tez öskürək və yuxu pozğunluğu

Polen, ev tozu və heyvan tükləri: Astma tutmalarını artıran yaygın allergenlər

Astma tutmalarını tetikleyen əsas allergenlər polen, ev tozu və heyvan tükləridir. Polen mövsümündə havadakı allergenlər bronxial yolları təsir edərək simptomları artırır. Ev tozu allergiyası isə mite və digər mikroskopik orqanizmlərin səbəb olduğu iltihab vasitəsilə astmanı ağırlaşdırır. Heyvan tükləri də xüsusilə pişik və it kimi ev heyvanlarına qarşı olan allergik reaksiyaları tetikleyir.

• Polen mövsümündə astma kəskinləşir
• Ev tozu mite-ləri bronxial iltihaba səbəb olur
• Heyvan tükləri bronxial spazmı artırır

Astmanın düzgün diaqnozu: Spirometri, allergiya testləri və həkim müayinəsi

Astma diaqnozu yalnız simptomlara əsaslanaraq qoyulmur. Düzgün diaqnoz üçün bir sıra testlər və həkim müayinəsi tələb olunur. Spirometri testi bronxial yolların funksiyasını ölçür və astma diaqnozunun əsas testidir. Prick allergiya testi isə xəstənin hansı allergenlərə həssas olduğunu göstərir. Həkimlər həmçinin klinik tarixçəni və simptomların tezliyini nəzərə alaraq fərdi diaqnoz qoyurlar.

• Spirometri testi hava axını və ağciyər funksiyasını ölçür
• Prick test allergen həssaslığını müəyyən edir
• Klinik müayinə və simptom tarixi diaqnozda vacibdir

Effektiv müalicə üsulları: Inhalyatorlar, antihistaminlər və immunoterapiya

Astma və allergiyanın müalicəsi fərqli yanaşmalar tələb edir. Inhalyatorlar bronxial yolları açmaq və iltihabı azaltmaq üçün istifadə olunur. Antihistaminlər isə allergik simptomları yüngülləşdirir. Immunoterapiya isə uzunmüddətli həll təqdim edir və allergik reaksiyaların intensivliyini azaldır. Müalicə planı hər xəstənin fərdi simptomlarına və yaşına görə hazırlanır.

• Inhalyatorlar bronxial yolları açır
• Antihistaminlər allergik simptomları azaldır
• Immunoterapiya allergik reaksiyaları uzun müddət azaldır

Astma və allergiya ilə gündəlik həyat necə dəyişir?

Astma və allergiya ilə yaşayan insanlar gündəlik həyatlarını bir sıra tədbirlərlə tənzimləyirlər. Polen mövsümündə açıq havada vaxt məhdudlaşdırılır, evdə toz və heyvan tükləri minimuma endirilir, dərmanlar vaxtında qəbul edilir və fiziki fəaliyyət zamanı simptomlar izlənilir. Bu tədbirlər həyat keyfiyyətini artırır və astma tutmalarının sayını azaldır.

• Polen mövsümündə açıq havada məhdudiyyət
• Evdə toz və heyvan tüklərinin azaldılması
• Həkim təyinatlı dərmanların vaxtında qəbulu
• Fiziki fəaliyyət zamanı simptomların izlənməsi

Allergik rinit və bronxitlə əlaqə: Niyə bu xəstəliklər birlikdə görülür?

Astma, allergik rinit və bronxit arasında sıx əlaqə var. Allergik rinit burun və boğazda iltihab yaradır, nəticədə bronxial yollar daha həssas olur. Bronxit isə bronxial iltihabı artıraraq astma simptomlarını ağırlaşdırır. Bu səbəbdən allergik rinit və bronxit xəstəlikləri tez-tez astmalı xəstələrdə eyni anda görülür.

• Allergik rinit burun və boğaz iltihabı yaradır
• Bronxit bronxial iltihabı artırır
• Astma simptomları ağırlaşır və daha tez-tez ortaya çıxır

Astma və allergiyanın düzgün fərqlərini başa düşmək, diaqnoz və müalicə planını həkimlə birlikdə qurmaq xəstəliyin idarə olunmasında əsas rol oynayır. Polen, ev tozu və heyvan tükləri kimi tetikleyicilərdən qorunmaq, düzgün dərman istifadə etmək və hipoallergen həyat tərzini tətbiq etmək simptomları azaltmağa kömək edir.